Grootschalig WOO onderzoek toont aan: Gemeenten laten kansen liggen voor opschaling van elektrisch rijden door tankstations niet aan te besteden

De snelle stijging van het aantal elektrische rijders vraagt van gemeenten om met een routekaart te komen om versneld de transitie vorm te geven van tankstations naar laadstations

Uit een grootschalig onderzoek van snellaadbedrijf Fastned op basis van de Wet Open Overheid (WOO) onder alle 342 Nederlandse gemeenten blijkt dat gemeenten kansen laten liggen voor de opschaling van elektrisch rijden, doordat overeenkomsten voor tankstations op gemeentegrond vaak stilzwijgend worden verlengd. Dit terwijl publieke grond regelmatig herverdeeld moet worden en veel van de contracten binnen een redelijke termijn opzegbaar zijn of binnen de komende 10 jaar aflopen. 

Nederlandse gemeenten verhuren vele honderden stukken grond voor de verkoop van fossiele brandstoffen. Het openbaar aanbesteden van de locaties waar nu tankstations op staan, zoals ook langs snelwegen gebruikelijk is, biedt gemeenten de kans om deze gronden in te zetten voor hun maatschappelijke doelen. Waaronder de ontwikkeling van grote laadstations en het uitfaseren van de verkoop van fossiele brandstoffen op publieke grond. 

Het aantal elektrische auto’s op de weg groeit flink en steeds meer gemeenten voeren zero-emissiezones in. Lang niet elke weggebruiker heeft de mogelijkheid om op een eigen oprit of in de straat hun auto op te laden, waardoor er steeds meer vraag naar publieke snellaadmogelijkheden ontstaat in gemeenten. Met het aanbesteden van gemeentegrond voor tank- en laadstations kunnen gemeenten een cruciale rol spelen bij het mogelijk maken van de overgang naar elektrisch rijden. 

Toch wordt deze gemeentegrond op dit moment lang niet overal eerlijk en transparant aanbesteed, of überhaupt niet aanbesteed. Dit werpt de vraag op waarom schaarse publieke grond nog altijd wordt ingezet voor de verkoop van vervuilende fossiele brandstoffen. 

Fastned roept gemeenten dan ook op tot meer transparantie en een eerlijkere verdeling van gemeentegrond om de overgang naar duurzame mobiliteit te versnellen en ervoor te zorgen dat inwoners van gemeenten voldoende kwalitatieve oplaadmogelijkheden hebben. 

Regelmatig herverdelen van schaarse publieke grond 
Veel van de tankstations op gemeentegrond zijn ooit tot stand gekomen door directe overeenkomsten tussen overheden en tankstation-ondernemers, in een tijd met andere aanbestedingsregels. Inmiddels schrijft de aanbestedingswetgeving voor dat schaarse overheidsgrond op regelmatige basis opnieuw publiek wordt herverdeeld, om eerlijke concurrentie en toetredingskansen te bevorderen. In het zogenaamde MDW-traject uit de jaren ‘90 zijn langs de snelwegen om die reden de oude onbepaalde tijd-contracten van tankstations al stopgezet. In plaats daarvan werd een transparant systeem ingevoerd met vergunningen die iedere 15 jaar opnieuw worden geveild. De meeste gemeenten hebben deze stap echter nog niet gemaakt, zo blijkt uit het onderzoek. 

Elektrische rijder de dupe 
Scheve marktverhoudingen, onduidelijke afspraken, stilzwijgende verlengingen en het ontbreken van einddata geven bestaande tankstationexploitanten een oneigenlijk voordeel. Het onderzoek toont aan dat in vrijwel alle gemeenten een transparant en objectief aanbestedingssysteem voor tankstations en laadstations ontbreekt, waardoor nieuwe en innovatieve bedrijven niet de kans krijgen om snelladen aan te bieden, en de snelheid van de transitie in de handen wordt gelegd van de zittende partijen die brandstof verkopen. 

Voor elektrische rijders in de gemeente betekent dit dat zij onvoldoende mogelijkheden hebben om hun elektrische auto snel en makkelijk op te laden en dat zij soms zelfs hogere prijzen betalen dan nodig. Deze situatie staat op gespannen voet met Europees en Nederlands recht, dat transparante en eerlijke procedures voorschrijft, evenals het regelmatig opnieuw verdelen van schaarse publieke grond.

Grond voor verandering

Resultaten onderzoek 
Fastned heeft via de Wet open overheid (Woo) bij alle 342 gemeenten in (Europees) Nederland overeenkomsten opgevraagd over samenwerkingen met brandstofverkooppunten op gemeentegrond, inclusief wijzigingen, addenda en verlengingen. Uit de opgevraagde documenten blijkt dat:

• 126 gemeenten (circa 37% van alle Nederlandse gemeenten) één of meerdere tankstations op gemeentelijke grond hebben.
• In minstens vijf gemeenten tankstations op gemeentelijke grond staan zonder dat hier (juridische) overeenkomsten voor zijn vastgelegd.
• 30 gemeenten, bijna een kwart van de 126 gemeenten, contracten hebben afgesloten zonder einddatum, of waarbij de huurtermijn telkens stilzwijgend met een aantal jaren wordt verlengd. Hierdoor krijgen nieuwe aanbieders geen kans om mee te bieden.
• Ongeveer 450 tankstations (circa 11% van het totaal aantal in Nederland) op gemeentelijke grond staan.
• In sommige contracten geen bepalingen zijn opgenomen over de mogelijkheden voor gemeenten om de overeenkomst (voortijdig) te beëindigen of ontbinden.
• In 131 contracten, een derde van de ontvangen overeenkomsten, de looptijd en einddatum door de gemeente zijn weggelakt.

Lees meer over het uitgevoerde Woo-onderzoek op www.grondvoorverandering.nl. Bekijk per gemeente of er tankstations staan op publieke grond en of er bijzonderheden zijn met betrekking tot afgesloten contracten. 

Noot voor redactie 

Voor persvragen kunt u contact opnemen met: 
Fastned 
Boris Wielers 
[email protected]